TOPIC:

omurgalılarda doku - hayvansal doku tipleri - kemik doku - kıkırdak doku

2.)Kıkırdak Doku:
…Omurgalı canlılar olan balık ,kurbağa ,sürüngen ,kuş ve memelilerin iskeleti,kemik ve kıkırdak dokudan oluşur.Canlı dokudur.
…Kıkırdak doku;kıkırdak hücreleri(kondrosit) ve hücreler arası madde(kondrin) den meydana gelir.
…Kondrositler kapsülle çevrilidir.Her kapsülün içinde bir veya bir kaç tane kondrosit bulunur.
…Bütün omurgalı embriyolarında iskelet sistemini kıkırdak doku oluşturur.
…Bu dokunun bir kısmı ise ileride kemik dokuya dönüşür.
…Köpek balığı gibi bazı omurgalılarda ise hayat boyu kıkırdak olarak kalır.
…Kıkırdak dokuda kan damarı bulunmadığı için besinlerin alınması ve artıkların atılması difüzyonla yapılır.Kıkırdak doku iltihaplarının tedavisi güçtür.
...Kıkırdak doku özellikle uzun kemiklerin uç kısmında bulunarak kemiklerin aşınmasını önler.
...Kıkırdak doku bulundukları yere sertlik,esneklik ve basınca karşı dayanıklılık sağlar.
...Kondrin kıkırdak dokuya ait bir maddedir.Kıkırdak doku ara maddesidir.

a.)Hiyalin Kıkırdak:
…Hücreler arası madde şeffaf, homojen ve mavimtrak renklidir.
…Ara maddede bulunan kollajen liflerden dolayı basınca dayanıklıdır.
…Bu kıkırdak omurgalı hayvanların embriyoları ve kıkırdaklı balıklarda iskelet görevi yapar.
…Ergin memelilerde soluk borusunda,eklem başlarında ,kaburga uçlarında uzun kemiklerin başında ve burunda bulunur.

b.)Elastik Kıkırdak:
…Ara maddesinde elastik lifler bulunur.İçinde az miktarda kollajen lif de bulunur.
…Sarımsı renktedir ve bükülme özelliğine sahiptir.
…Karada yaşayan ergin memelilerin dış kulak yolu ,kulak kepçesi ve östaki borusunda bulunur.

c.)Fibröz(Lifli) Kıkırdak :
…Ara maddesinde çok miktarda kollajen lif bulunur.
…Ara madde miktarı ve hücre sayısı azdır.
…Omurlar arası disklerde bulunan bu kıkırdak çeşitli basınç ve çekmeye karşı çok dirençlidir.

3.)Kemik Doku:
…Anne karnında embriyo gelişiminin 8. haftasından sonra iskeleti oluşturan kıkırdak dokuda mineral madde birikmesiyle kemik doku gelişir.Canlı hücrelerden oluşur.
…Kemik dokusu, kemik hücreleri (osteositler) ve hücreler arası maddeden (osein) meydana gelir.
…Ara madde organik ve inorganik maddelerden oluşur.Kemik dokuda ara madde katıdır.
…Organik kısım kemik hücreleri tarafından salgılanan protein ve kollajen liflerden meydana gelir.
…İnorganik kısım ise kalsiyumfosfat, kalsiyumkarbonat,kalsiyumflorür ile magnezyum ve potasyum gibi minerallerden oluşur.
…Yaşlanmaya bağlı olarak kemik dokudaki inorganik madde miktarı arttığı için esnekliği azalır ve kırılganlığı artar.
...Kemik hücreleri birbirine kanalikuli denilen stoplazmik uzantılarla birbirine bağlanır.
...Kemik dokuda hücrelerarası boşluk oldukça fazladır.
...Kemik gelişiminde büyüme hormonu,kalsitonin,parathormon ve büyüme hormonu ile vitaminler(D vitamini kalsiyum ve fosforun geri emilimini sağlar),mineraller(kalsiyum,magnezyum,fosfor gibi) ve genetik faktörler etkilidir.

a.)Sıkı kemik Dokusu:
…Kısa ve yassı kemiklerin dış yüzeyinde ,uzun kemiklerin ise gövdesinde bulunur.
…Mikroskopla bakıldığında ara maddenin iç içe sıralanmış dairelerden oluştuğu görülür.
…Bu dairelerin ortasında kan damarları ve sinirlerin bulunduğu havers kanalları bulunur.
…Kemik hücreleri dairelerin kenarlarında bulunur ve hücre zarları yoktur.
…Stoplazma uzantıları ile birbirlerine ve havers kanallarına bağlanırlar.
…Hücreler gerekli olan besin ve oksijeni bu kanallardaki kan damarlarından difüzyonla alırken,artıkları da aynı yolla uzaklaştırırlar.
…Havers kanallarını birbirine bağlayan yan kanallara ise volkman kanalıdenir.
...Kemik dokunun havers kanalının enine kesitinde atardamar,toplardamar ve kılcal damarlar görülür.

b.)Süngerimsi Kemik Dokusu:
…Uzun kemiklerin baş kısmı ilediğer kemiklerin iç kısmında bulunan düzensiz boşluklardan oluşan bir dokudur.
…Dokudaki gözeneklerin içinde kırmızı kemik iliği bulunur.
...Kırmızı kemik iliği lökosit(akyuvar) ve eritrosit(alyuvar) oluşumunda etkilidir.
…Bütün kemiklerin dış kısmında periost denilen kemik zarı bulunur.
…Bu zar kemiklerin beslenmesinde, onarımında ve kalınlaşmasında görev yapar.
...Kemik dokularda enine büyüme kemik zarı ile boyuna büyüme uç bölgelerdeki kıkırdak doku ile sağlanır.
…Kemik doku kas ve eklemlerle birlikte hareketin sağlanmasında ,kalp, akciğer ve beyin gibi organların korunmasında kalsiyum,fosfor gibi minerallerin depolanmasında,kan hücrelerinin üretiminde ve kaslara tutunma yeri olarak görev yapar.


4.)Yağ Doku:
…Bağ dokunun özelleşmiş bir şeklidir.
…Dokuyu oluşturan hücreler stoplazmalarında yağ damlaları biriktirir(lipoblast hücreler)
…Yağ biriktiren bu hücreleryuvarlak ve büyük olur.
…Yağ hücrelerinin arasında ağsı ve kollajen lifler vardır.Yağ dokuda mitokondri ve kılcal damarların az olmasının nedeni metabolizmanın yavaş olmasından kaynaklanır.
...Bir dokuda kılcal damar ağı ne kadar az ise metabolizma hızı düşüktür ve diğer dokulara oranla daha az karbondioksit üretir
...Metabolizma hızı düşük olan ve daha az CO2 üreten dokularda kılcal damarlar daha az bulunur.
...İnsanda metabolizma hızı yüksek olan dokulardaki kılcaldamarlar,metabolizma hızı düşük olan dokulardakine göre daha sıktır.Yağ dokusunda metabolima hızı diğerlerine oranla daha düşüktür.Bu yüzden daha az kılcal damar içerir.

Yağ Dokunun Görevleri:
1.Yağ doku hücreleri arasında bulunan ağsı ve kollajen lifler dokulara ve organlara belli bir esneklik ve basınca karşı dayanıklılık sağlar.
2.Yağ doku vücutta harcanamayan yağların ve diğer besinlerin fazlasının yağ olarak depolanmasını sağlar.
3.Deri altında biriken yağ doku vücudun ısı kaybını engeller vurma ve çarpmalara karşı koruyucu etki yapar.
4.Vücuda gerekli enerjinin üretilmesi sırasında ikinci dereceden enerji kaynağı olarak kullanılır.
5.Göçmen kuşlar hafif olduğu için göç sırasında gerekli enerjiyisağlamak amacıyla vücutlarında yağ depo ederler.
6.Yağın solunumda kullanılmasıyla bol miktarda su açığa çıktığı için kış uykusuna yatan hayvanlar vücutlarında bol miktarda yağ depo ederler.
5.)Kan Doku:
…Kan dokusu ; kan hücreleri(alyuvarlar, akyuvarlar,kan pulcukları) ile sıvı kısımdan (plazma) meydana gelir.
…Kan dokuda hücreler arası madde sıvıdır.Kan dokuda ara madde sıvıdır.
…Sağlıklı bir insanda vücut ağırlığının %7’sini kan oluşturur.
…Vücuttaki kan miktarı vücut büyüklüğü ile orantılı olarak değişkenlik gösterebilir.
...Kan ; besin hormon ..vb taşır,vücut ısısını dağıtır,pH’ın belli bir düzeyde tutulmasını sağlar,bağışıklığın sağlanmasında yardımcıdır.

a.)Kan Plazması:
…Kan dokunun sıvı olan ara maddesinde plazma denir.
…Kanın yaklaşık P kısmı plazmadan meydana gelir.
Alyuvar, kırmızı kan hücresi veya eritrosit, kanda en çok sayıda bulunan hücre türüdür ve omurgalı hayvanlarda akciğer veya solungaçlardan vücut dokularına oksijen taşınmasında başlıca araçtır. Alyuvarın tıbbi ismi olan eritrosit sözcüğü Yunanca erythros (kırmızı) ve kytos (oyuk) sözcüklerinden türemiştir. Alyuvarları olan çoğu canlıda oksijen taşımakta kullanılan molekül hemoglobin iken yumuşakçalar gibi bazı canlılarda bakır içeren hemosiyanin bulunur.
Alyuvarlar ilk kez 1658 yılında Jan Swammerdam tarafından oldukça ilkel bir mikroskop kullanılarak tanımlanmıştır.
Çağdaş bilim insanları laboratuvarda alyuvar geliştirebilmeyi başarmışlardır.

Omurgalı hayvanlarda alyuvarlar
Alyuvarlar büyük oranda hemoglobin içerirler. Hemoglobin moleküllerine akciğerler veya solungaçlardaoksijen bağlanır. Böylece içinde oksijen bağlı hemoglobin taşıyan alyuvarlar vücuttaki dokulara oksijeni ulaştırabilirler. Hemoglobin ayrıca karbon dioksitin de az bir bölümünü taşır; örneğin insanlarda oksijenin %2'si ve karbondioksitin çoğu kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır. Benzer bir protein olan miyoglobin ise kaslarda oksijen depolamaya yarar.
Alyuvarların rengi hemoglobindeki hem grubundan gelir. Tek bir alyuvar saman rengindedir, fakat bir aradayken eğer hemoglobine oksijen bağlıysa parlak kırmızı renkte, eğer hemoglobine oksijen bağlı değilse mavimsi-mor renkte gözükürler. Omurgalı hayvanların nerdeyse tümünün alyuvarları çekirdeksizdir.