TOPIC:

Mitoz
Hücre de yönetim merkezi çekirdektir. Çekirdek içinde kalıtsal özellikleri taşıyan DNA bulunur. Canlıya ait bütün özellikler(Boyu, göz rengi, organların çalışması vb.) buradadır.

Hücre bölünmesi ile ilgili kavramlar

Gen: Çeşitli karakterlerin bulunduğu DNA parçasıdır.
Kromozom: Sadece hücre bölünmesinde görülür. Hücre bölünmesi sırasında DNA nın kısalıp kalınlaşması ile oluşur. DNA nın eşlenmiş halidir.

– Bir canlıda kromozom sayısının fazla olması o canlının gelişmiş olduğunu göstermez.
– Farklı türdeki canlıların kromozom sayıları aynı olabilir. Kromozom sayısının aynı olması aralarında akraba(benzerlik) olduğunu göstermez.

Kromozomlar çiftler halindedir. İnsanda 23 çift kromozom bulunur. Bunlardan n=23 tanesi anneden, n=23 tanesi babadan gelir.

Diploid hücre(2n): Vücut hücreleridir.
Haploid hücre(n): Gamet =Eşey(Yumurta ve sperm) hücreleridir.

Hücre bölünmesi: Hücre belirli bir büyüklüğe geldiğinde hücre bölünmesi gerçekleşir. Hücre bölünmesi mitoz ve mayoz olmak üzere iki çeşittir.

Mitoz bölünme
Bir hücreden birbirinin aynısı iki yeni hücre oluşur. Oluşan hücreler ana canlıya benzer. Mitoz bölünme çok hücrelilerde büyüme, yaraların onarılması gerçekleşir. Tek hücreli canlılarda ise üremeyi sağlar.

Mitoz bölünmenin aşamaları

a-Bölünmeye hazırlık

DNA kendini eşler.

b-Çekirdek bölünmesi

1.DNA kısalıp kalınlaşarak Kromozomu oluşturur. Çekirdek zarı kaybolur.
2.Kromozomlar hücrenin ortasında tek sıra halinde dizilir.
3.Kardeş kromotitler kutuplara çekilir.
4.Çekirdek tekrar oluşur. Kromozomlar kaybolur.

c-Sitoplazma bölünmesi

Bitki hücrelerinde ara lamel oluşarak, hayvan hücrelerinde ise boğumlanarak gerçekleşir.

mitoz bölünme

Not: Mitoz bölünmede oluşan hücre sayısı 2n formülü ile bulunur. n geçirilen mitoz bölünme sayısıdır.

Örnek: Bir hücre ardı ardına 2 mitoz bölünme geçiriyor oluşan hücre sayısı nedir?

2n formülünden 22 = 4 eder.

Bitki ve hayvanlarda mitoz bölünme

Bitki ve hayvan hücrelerinde mitoz bölünme farklılıklar göstermektedir.

1.Bitki hücrelerinde sentrozom bulunmadığı için iğ iplikleri oluşmaz. Bitkilerde bulunan özel proteinler sayesinde kardeş kromotitler birbirinden ayrılır.

2. Bitki hücreleri kalın hücre duvarları olduğundan dolayı sitoplazma bölünmesi boğumlanarak gerçekleşmez. Sitoplazma bölünmesinde ara lamel oluşur.

Eşeysiz Üreme
Canlının döllenme olayı gerçekleşmeden kendine benzer yeni bireyler meydana getirmesidir. Eşeysiz üreme mitoz bölünme ile gerçekleşir. Oluşan canlılar birbirinin aynısıdır.



1. Bölünerek Üreme: Tek hücreli canlılarda görülür. Amip, öglena, paramesyum (terliksi hayvan), bakteriler bu şekilde ürer.

amip

2. Vejatatif Üreme: Bitkilerin dal, yaprak ve kök gibi kısımlarından yeni bitki oluşmasıdır. Menekşe, söğüt, kavak, gül, asma, çilek bu şekil ürerler.



3. Rejenerasyonla (Yenilenme) Üreme: Hayvanlarda kopan parçanın yerine yenisinin gelmesine rejenerasyon denir. Kopan kısımdan yeni bir canlı meydana gelir ise rejenerasyon ile üreme gerçekleşmiş olur. Deniz yıldızı, planarya (yassı solucan), topak solucanı gibi canlılarda görülür.

4. Tomurcuklanarak Üreme: Ana canlının vücudunda meydana gelen çıkıntı zamanla gelişerek, ana canlıdan ayrılır. Maya, hidra, deniz anası ve mercanlarda görülür.

tomucuklanma



hidra

5. Sporla Üreme: Şapkalı mantarlar, eğrelti otu, karayosunu sporla üremektedir.



Örnek Sorular
1. Soru: Tabloya göre aşağıdaki canlılarla ilgili olarak hangi yorum yapılamaz?

Tür Kromozom Sayısı
İnsan 46
Güvercin 16
Eğrelti otu 500
Soğan 16
Moli Balığı 46
Deniz yıldızı 94.