Kalıtım: Kalıtsal karakterlerin nesilden nesile aktarılmasına kalıtım denir.
Kalıtımla ilgili kavramlar:
Gen: Kromozom üzerinde bulunan ve kalıtsal karakterleri taşıyan birimlerdir.
Baskın gen: Özelliğini her zaman çıkaran gendir. Büyük harfle gösterilir.
Çekinik gen: Baskın gen olmadığı zaman etkisini gösteren gendir. Küçük harfle gösterilir.
Genotip: Bireyin sahip olduğu genlerin toplamıdır. Gen yapısıdır.
Fenotip: Canlının dış görünüşüdür. Gen yapısının dışa yansımasıdır. Dış görünüşte gen yapısı ile birlikte çevrenin de etkisi vardır.
Bir karakterin gösterilmesi genlerin yan yana yazılması gerekir.
AA Baskın özellik görülür.
Aa Baskın özellik görülür.
aa Çekinik özellik görülür.
Çekinik özelliğin görülebilmesi için anneden ve babadan çekinik geni alması gerekir.
Alel gen: Biri anneden diğeri babadan gelen gen çiftine denir.
Saf döl (Homozigot): Alel genlerin birbirinin aynı olmasıdır. (AA, aa)
Melez döl (Heterozigot): Alel genlerin farklı olmasıdır. (Aa)
Mendel Kanunları
mendel
Kalıtımla ilgili çalışmaların başlangıcı Mendel ile başlamıştır. Kalıtım biliminin kurucusu Mendel’dir. Mendelin çalışmalarında bezelye bitkisini kullanmıştır. Bezelye bitkisini seçmesinin sebepleri şunlardır.
1. Bezelyenin kolay yetiştirilmesi.
2. Bir mevsimde birkaç döl vermesi.
3. Karakter çeşidinin fazla olması.
4. Tozlaşmanın kontrol altında tutulabilmesi.
5. Kapalı çiçek yapısına sahip olması.
Bezelyelerin farklı karakterleri
1. Tohum şekli: Yuvarlak tohum, buruşuk tohuma baskındır.
2. Tohum rengi: Sarı tohum, yeşil tohuma baskındır.
3. Gövde uzunluğu: Uzun gövde, kısa gövdeye baskındır.
4. Çiçek rengi: Mor çiçek, beyaz çiçeğe baskındır.
1. Karakterlerin Birleşmesi Kanunu
Farklı özellikteki iki arı dölün çaprazlanması sonucu oluşan 1. kuşak %100 melezdir.
2. Karakterlerin Gizli Kalması Kanunu
1. çaprazlamada oluşan bireyler baskın karakterin özelliğini göstermektedir. Çekinik karakter gizli kalmıştır.
3. Karakterlerin Ayrılması Kanunu
Melez bireylerin çaprazlaması sonucu çekinik karakterler ortaya çıkabilir. 2. çaprazlamada %25 ihtimalle çekinik karakter ortaya çıkabilmektedir.
Karakterlerin Çaprazlanması
Eşeyli üreyen canlılarda karakterlerin nesilden nesile aktarılmasının gösterilmesine çaprazlama denir. Çaprazlamada anne ve babadan gelen karakterler birbiri üzerine dağıtılır. Oluşan yavruların genotip ve fenotipleri bulunmaya çalışılır.
Çaprazlamada elde edilen sonuçlar ihtimali belirtir.
%100 kesin ortaya çıkar
%0 İmkansızdır.
%50 yarı yarıya olabilir veya olmayabilir.
Örnek Soru: Bir ailede doğan 4 çocuğun tamamı erkektir. 5. çocuğun kız olma olasılığı nedir?
Cevap: Kız ve erkek doğma olasılığı %50 dir. Bu ihtimal değişmez.
Örnek Arıdöl düzgün tohumlu bezelye ile arıdöl buruşuk tohumlu bezelyenin çaprazlamasını yapınız?
