KONU: Yerkabuğunu etkileyen levha hareketleri
Alfred Wegener 250 milyon yıl önce, tüm kıtaların bir arada olduğunu söyledi. Buna Pangea adını verdi. Kıtaların zamanla birbirinden uzaklaşarak bugünkü halini almıştır.
Yeryüzünde birbirinden ayrı ayrı parçalardan oluşur. Bu parçalara levha denir. Levhalar yedisi büyük olmak üzere pek çok parçalardan oluşur. Okyanusal, kıtasal, okyanusal – kıtasal levha çeşitleri vardır.
Yeryüzünde magma üzerinde bulunan taş küre, magmanın konveksiyon hareketi ile levha hareketleri ne neden olur. Levhalar her yıl 1-10 cm kadar birbirinden uzaklaşmaktadır.
Levha Hareketleri
1. Yaklaşma hareketi: Levhalar birbirine yaklaşmaktadır. Üç şekilde oluşur.
a- Kıtasal levha – kıtasal levha yaklaşması: Kıvrımlı sıradağlar oluşur.
b- Okyanusal levha – kıtasal levha yaklaşması: Okyanusal levha ağır olduğu için kıtasal levhanın altına dalar. Bu bölgede çukur oluşur. Buraya dolama – batma bölgesi denir. Okyanusal levha magmanın içine dalarak erir. Ayrıca burada yanardağlar oluşur.
c- Okyanusal levha – okyanusal levha yaklaşması: Hangisi ağırsa diğerinin altına batar. Okyanus içinde volkanik sıradağlar oluşur.
2. Uzaklaşma hareketi: Levhalar arasında çukurlar oluşur. Buralara su dolarak okyanusu oluşturur. Magma bu aradan çıkar. Okyanus tabanında yayılma sırtları (Volkanik sıradağ) oluşur.
3. Yanal hareket: Yanal hareketler sonucu deprem oluşur. Levhaların aynı ya da farklı yönlerde hareketi sürtünmeye sebep olur. Ani ve çok hızlı bir şekilde levhalar hareket eder. Açığa çıkan enerji çok fazla olduğu için yerkabuğunu sarsar.
Deprem
Deprem çeşitleri:
1. Tektonik depremler: Levhaların birbirine sürtünmesi sonucu oluşan depremlerdir.
2. Volkanik depremler: Volkanın püskürmesi oluşur.
3. Çöküntü depremleri: Mağara gibi yeraltında oluşan boşlukların çökmesi sonucu oluşur.
Depremle ilgili kavramlar:
Öncü deprem: Asıl depremden önce meydana gelen küçük sarsıntı.
Artçı deprem: Asıl depremden sonra oluşan küçük sarsıntı.
Deprem bölgesi: Depremlerin olma olasılığının yüksek olduğu bölgedir.
Deprem büyüklüğü: Depremde açığa çıkan enerjidir.
Deprem şiddeti: Depremin bina ve insanlara verdiği hasarın ölçüsüdür.
