TOPIC:

KONU: Besinler ve Özellikleri
Besin nedir?
Vücudumuzun büyüyüp gelişmesini sağlayan, yaralanınca onaran, enerji veren yiyecek ve içeceklere besin denir. Besinler sayesinde yaşamsal faaliyetlerimizi gerçekleştiririz. Buzdolabı elektriksiz, araba benzinsiz, soba odunsuz çalışmadığı gibi insanlarda beslenmeden yaşamsal olayları sağlayamaz.

Besinler

Besinleri çeşitli kaynaklardan elde ederiz.
– Bitkilerden ====> Elma, marul, patlıcan, …
– Hayvanlardan ====> Et, süt, yumurta, tereyağı…
– Madensel besinler ====> Su, tuz

Besinler ve özellikleri farklı farklıdır. Bu nedenle besinleri çeşitli guruplara ayırmaktayız. Bunlar;

1.Proteinler:

Büyüme, gelişme, yaraların iyileşmesi, vücudun mikroplara karşı direnci için protein kullanılır. Yapıcı ve onarıcıdır. Zorunlu olmadıkça enerji verici olarak kullanılmazlar.

Bir besinde protein olduğunu anlamak için biüret damlatılırsa mavi-mor renk alır. Protein, nitrik asit ya da Lügol çözeltisi ile ısıtıldığında rengi sarı olur.

Et, süt, yumurta, tavuk ve balık protein bakımından zengin hayvansal besinlerdir. Tahıllar (buğday, arpa, çavdar, yulaf vb.), baklagiller (fasulye, nohut, mercimek, bezelye vb.) ve kuru yemişlerde de bol miktarda protein bulunur. Bebeklik ve çocukluk döneminde protein yeterli alınmazsa büyüme durabilir. Protein saç ve tırnağın uzamasını sağlar.

2.Karbonhidratlar:

Enerji vericidir. Tahıl ürünlerinde, makarna, pilav, ekmek, patates, tatlılarda, meyvelerde ve hamur işlerinde bol miktarda bulunur. Fazla karbonhidratlı besinler tüketilirse vücudumuzda yağa dönüşerek depo edilir. Karbonhidrat içeren maddelere iyot çözeltisi (tentürdiyot) damlatıldığında rengi mavi olur.

3.Yağlar:

Enerji verici besin maddesidir. En fazla enerjiyi yağlar verir. Kullanım sırası karbonhidratlardan sonradır. Fazla besin aldığımızda yağ olarak depo edilir. Fazlalık yağlar karın bölgesinde depo edilir. Yağlar vücudun korunmasını ve sıcak tutulmasını da sağlar. Bitkilerde tohumlarda bulunur, zeytin, susam, soya, ceviz, fındık, mısır, ayçiçeğinde bol miktarda vardır. Hayvansal yağlarda bulunmaktadır. Tereyağ, kuyruk yağı bu çeşittir.

Bir besinde yağ olduğunu anlamak için, beyaz kağıda sürülmelidir. Kağıdın şeffaflaşması besin içinde yağ olduğunu gösterir.

4.Vitaminler:

Vücutta düzenleyici olarak görev yaparlar. Hastalıklara karşı koruyucudur. Büyümede görev alırlar.

A Vitamini: Yumurta, karaciğer, baklagiller, ceviz, mantar, süt ürünlerinde, havuç, domates, balık, et ve yeşil sebzelerde bulunur. Büyümeye yardım eder, gece körlüğünü önler.

B Vitamini: Tahıl ürünlerinde, süt ve ürünlerinde, et, balık, tavuk, yeşil sebzelerde bulunur. Beriberi (sinir iltihaplanması), kansızlık, görme bozukluğu, deri hastalıklarını önler. Hafızayı güçlendirir, sinirlerin faaliyetlerini düzenler.

C Vitamini: Turunçgiller, çilek, domates, soğan, kuşburnu, patateste bulunur. Vücudun direncini artırır, onarımını sağlar. İskorpit (diş eti kanaması), grip, nezle hastalıklarını önler.

D Vitamini: Balık yağı, tereyağ, karaciğer, süt ve ürünlerinde, yumurtada bulunur. Kemiklerimizi ve dişlerimizi sağlamlaştırır, Raşitizim (Kemiğin sertleşmemesi) hastalığını önler.

E Vitamini: Yeşil bitkiler, tahıllar, et, süt ve ürünlerinde, karaciğer, bitkisel yağlarda bulunur. Üreme, büyüme ve gelişmede etkilidir. Kısırlığı önler. Yaşlanmayı geciktirir, cildi korur.

K Vitamini: Yeşil bitkiler, karaciğer, balık, ıspanak, baklagiller, süt ve yumurtada bulunur. Kanın pıhtılaşmasını sağlar.

Besinlerdeki vitamin kaybının önlemesi için uygun koşullarda saklanmalıdır. Sebze ve meyveler çiğ ve taze olarak tüketilmelidir.

5.Mineraller:

Bütün besinlerde bulunur. Kemiklerin ve dişlerin güçlendirir. Kanın oluşmasını ve kasların çalışması sağlar. Düzenleyici olarak görev yapar.

Bazı minerallerin bulunduğu yerler ve görevleri aşağıda belirtilmiştir.

Mineral Adı Bulunduğu Besinler Görevi
Demir Kırmızı et, tahıl, yumurta sarısı, yeşil sebzeler Bağışıklık sistemini güçlendirir, kanda oksijenin taşınmasını sağlar
Fosfor Proteince zengin besin maddelerinde bulunur Kas ve kemik gelişimini sağlar, hücre içinde enerji üretimini sağlar
Çinko Et süt deniz ürünleri ve baklagillerde bulunur Büyümeye ve gelişmeye yardımcı olur. Bağışıklık sistemini güçlendirir.
İyot Deniz ürünleri yeşil sebzeler Beyin ve sinir sisteminin düzenli çalışmasını sağlar. Büyümeyi sağlar
Potasyum Meyve sebzelerde bulunur Vücutta su ve mineral dengesini sağlar.
Sodyum Tuzda, kırmızı et, maden suyunda bulunur Vücutta su dengesinin korur, sinir sisteminin sağlığının korunmasını sağlar
Kalsiyum Süt ve süt ürünlerinde yeşil yapraklı sebzelerde bulunur Kemik ve dişlerin oluşumunu sağlar. Kanın pıhtılaşması için gereklidir.
Magnezyum Badem fıstık fındık ceviz yeşil yapraklı sebzeler ve tahıllarda bulunur Sinir sisteminin çalışması için gereklidir.Kemik ve diş sağlığını korur.
Klor Sofra tuzu ve suda bulunur Su dengesini sağlar, kilo kaybını önler