Sürtünme kuvveti: Hareketli cisimlerle temas ettiği yüzey arasında gerçekleşen, cismin hareketini zorlaştıran etkiye sürtünme kuvveti denir. Topa vurduğumuzda topun bir süre sonra durması, bisikleti zorlanarak sürmemiz sürtünme kuvvetinden kaynaklanır.
Sürtünme kuvveti hareket yönüne daima zıttır. Cisimleri hareket ettirebilmek için sürtünme kuvvetini yenmeliyiz.
Pürüzlü yüzeylerde sürtünme kuvveti daha fazladır. Kaygan yüzeylerde sürtünme kuvveti azdır. Pürüzlü yüzeylerden girinti ve çıkıntılar daha fazla bulunur.
Örnek: Uzaktan kumandalı oyuncak arabamızı halı üzerinde ve tahta parke üzerinde sürelim. Arabamız hangi yüzeyde daha hızlı gitmektedir? Tahta yüzeyde daha hızlı hareket ettiğini gözlemleriz, halı üzerinde pürüz daha fazla olduğu için sürtünme kuvveti fazla olur. Arabamız daha yavaş ilerler.
Sürtünme kuvvetinin artırılması ve azaltılmasına örnekler için tıklayınız.
Sürtünme kuvveti nelere bağlıdır?
Sürtünme kuvveti cismin ağırlığına ve yüzeyin cinsine bağlı olarak değişir.
1. Cismin ağırlığı: Cismin ağırlığı artarsa sürtünme kuvveti de artar. Kışın kayan otomobillerin ağırlığı artırılarak sürtünme kuvveti artırılmaya çalışılır.
2. Yüzeyin cinsine: Yüzey pürüzlü ise sürtünme kuvveti artacaktır.
Not: Sürtünme kuvveti yüzeyin büyüklüğüne bağlı değildir.
Sürtünme kuvvetinin etkileri
Sürtünme kuvvetinin olumlu ve olumsuz etkileri vardır. Sürtünme kuvveti elbiselerimizi, ayakkabılarımızı aşındırır, kibritin yanmasını sağlar. Yazı yazabilmemiz, ayakta düşmeden durabilmemiz sürtünme kuvveti ile olur. Kışın buzlu yollarda sürtünme çok azdır, sürtünmeyi artırmak için araba tekerlerine zincir takılır. Makine parçalarının aşınmasını engellemek içinde yağlanması sürtünmeyi azaltmak için yapılır. Buzdolabının tekerlekli olması sürtünme kuvvetini azaltır. Daha fazla örnek için tıklayınız
Havadaki sürtünme kuvveti (Hava direnci)
Havada da sürtünme kuvveti bulunmaktadır. Hava direnci cisimlerin hava içinde hızını azaltır. Havadaki cisim ne kadar büyükse sürtünme kuvveti o kadar fazla olur. Sürtünme kuvvetini azaltmak için özel tasarım şekiller yapılır.
Sudaki sürtünme kuvveti (Su Direnci)
Sudaki sürtünme kuvvetidir. Su içerisinde hareket eden cisimlerin hareketini zorlaştırır. Balıkların pullu olması, gemilerin önünün “V” şeklinde yapılması su direncini azaltır. Su direnci hava direncinden daha fazladır.
